more similarities than differences Streetorgan at City Gate, Valletta

Visiting Malta in April you cannot but notice the strong presence of seasonal rituals and symbols. In December I got a taste of this through the Festa of Maria Immakulata, this time Easter was around every corner: in colors, foods and music. A splendid surprise was being taken to Bach’s St Matthew’s Passion in Mdina, the former capital and principle inland city of Malta. Seated between clergy in the shady purple illuminated baroque St Paul’s cathedral, I was tapping straight into the emotions and sounds belonging to my youth and (protestant) cultural upbringing. The experience illuminated one of the reasons Monique and I were here: to share best practices and join in collective talent building towards an effective –holistic– approach to creativity in the arts and arts education.

Thursday we saw Malta’s first full orchestral staging of Prokovjev’s Peter and the Wolf & Benjamin Britten’s Young people’s guide to the orchestra. Directed by Christopher Muscat, animated by visual artist Pierre Portelli and staged and narrated by Sarah Spitari. The Malta Philharmonic Orchestra performed in the island’s largest venue, the Mediterranean Conference Centre in the former Knights Hospitallers’ hospital. Acoustically not ideal and with more than 800 children in the house quite a challenge. An important milestone however at which the parliamentary secretary Mr Mario de Marco was present.       Monique: “I’m always interested to see how kids enter the theatre. Is there a system? How long does it take for the kids to be seated? Are they exited, are they prepared? Those things do have a major influence on the success of a show. The concert was a good starting point for discussion with our hosts:  ‘What is your goal? Do you want to explain music or do you want children to experience and maybe even love music? Do you want to create a habit? That is the habit of going to concerts or theater. Or do you want to create a craving? That is you loved it so much you only long to go back?’ “

Monique Corvers & Chris Gatt at St Margaret's Primary School

Friday morning we visited the other side of the spectrum: St Margaret’s primary school in Bormla. Being shown around and talking to the headmaster gave us a good impression of the cultural status quo at school, it’s dreams and it’s difficulties. Two teachers of the music and arts department happened to be around and gave us additional insight in their teaching practice. Trained art teachers are actually being provided for in the Maltese school system (3 hours a week!) . However the curriculum doesn’t allow integrating art lessons with other disciplines or school projects as yet.

self portraits at St Margaret’s

Monique: “I’m a hands on kind of person and enjoy meeting people at work. This school building, British colonial style with high ceilings, large windows and soft wavy curtains – all light and airy – it was wonderful being there. It’s in a rundown area but there are actually quite a few reasons to envy this school. Such as weekly visiting art teachers and a special classroom for art classes. Half an hour in the headmaster’s office was a surreal experience:  Charlot Cassar and his staff members craftily divided their attention between their Dutch visitors, children at the door, a frantic grandmother on the phone, a furious mother at reception and other mayhem. All the while the school atmosphere remaining warm and structured.” 

A holistic approach to art education means being aware of and positioning your art project in a wider context: that of the child’s everyday life, it’s professional prospects, the school curriculum, sports, welfare, changing society etcetera. This is what Utrecht would like to bring into this exchange: to collaborate with local professionals, get inspired and inspire them to look as much to the context as to the content of an art project. Meeting both teachers and artists in their own environment was important for Monique to get a picture. After the school visit she was excited by the idea of maybe developing a whole new project, based on local stories, getting on board everybody involved in art for children: teachers, parents, artists, animators and last but not least children themselves. 

'Mare nostrum topia' by Jimmy Grima

Friday afternoon on the terrace of St James Cavalier Centre of Creativity we met up with a group of ten local artists. In an informal setting we recovered personal memories of when the magic of art struck us for the very first time: a big sister playing the piano, discovering acting as an escape route from bullying, being fascinated by images looking through a lens…. Our own child memories are important root material for anyone wanting to engage young people in the arts. Monique: “I would have loved to see more of the work of all the interesting people I met, hear their stories and see the work of the Band Clubs which are fascinating me. It is quite tough making a living as artist in a community as small as Malta. I do admire the ways in which art and artists are coping (we might soon need their survival skills in the Netherlands too).”

Monique: ” I was told that Malta (or Gozo) is actually the very island where the fairy Calypso enchanted Odysseus. For years on end he renounced going home to his wife. Someone told me that Maltese artists suffer from a kind of Calypso-syndrome. They go abroad, study, come back brimfull of plans and ambitions -and then life on Malta is so comfortable and they forget. I did spend some enchanting days . Having met some Maltese artists I doubt if there is any truth in that story. But it is a good story.”

Lees ook: http://saskiaree.wordpress.com/2011/03/12/180-degrees-treasure-hunt-on-malta-in-december/

             Ik houd van reizen. Niet zozeer naar verre vakantiebestemmingen. Ik houd van het verleggen van mijn persoonlijke horizon. In den vreemde toets je je identiteit. Wie ben ik? Wat doe ik? Waarom doe ik wat ik doe? Dat ontdekte ik voor het eerst op mijn 18^e in Engeland. Ik was uitgeloot voor Theaterwetenschap. En maakte –intuïtief maar doelbewust – de keus om me te storten in een andere wereld. Het werd die van de diergeneeskunde, de wereld van James Harriot.

Engeland leek dichtbij maar de omgangsvormen waren anders. Een vrouw neemt bijvoorbeeld niet het initiatief om een hand te geven bij het voorstellen. Dat vond ik heel gek! Hartstikke Westers land, we zijn buren!  Ik vond dat ik de keus had. Daar deed ik dus mooi niet aan mee. Andersom vond ik de Engels beleefdheid een verademing. Het ‘excuse me’ als je iemand wilt passeren bijvoorbeeld. Zo simpel, zo voorkomend. Dat vind ik nog steeds. In de drukte op het station of in de tram doe ik wel eens alsof ik Engelse ben.

Na twee jaar Engelse klassenmaatschappij was het avontuur er wel af en de magie uitgewerkt. Ik kwam terug om alsnog, hier in Utrecht, Theaterwetenschap te gaan studeren. Na jaren van honden uitlaten en hokken schrobben was dat een intellectuele verademing.

Naast m’n studie had ik duizend bijbaantjes. Als dierenartsassistente natuurlijk. Maar ik ging ook als secretaresse undercover in de wereld van de medisch specialisten, de rooms katholieke kerk, de bouw en het kunstvakonderwijs. Allemaal wereldjes op zichzelf, met codes en omgangsvormen. Allemaal in zeker zin geïsoleerde koninkrijkjes. Net de kunstwereld.

Het voorrecht dat ik als zakelijk leider heb, is dat ik niet aan een discipline gebonden ben. Ik neem mijn vakmanschap, gezond verstand en analytisch vermogen mee, stel me ten dienste van een maker of gezelschap en krijg er steeds weer een ingang in een andere, rijke wereld voor terug. Een mooie reis.

Anthony Heidweiller en Saskia van de Ree

Bij Yo! Opera veranderde er iets. Voor het eerst had ik een reisgenoot. De zoektocht van Anthony, mijn compagnon bij Yo! Opera ging voor een groot deel over dezelfde vragen die mij bezighielden. Ik wist niets van opera – maar daar ging de hamvraag ook niet over. We deelden een honger naar nieuwe wegen en structuren. Het ging om de persoonlijke zoektocht. Om het gevoel van noodzaak de kunstwereld te verbinden met de maatschappij.

De spagaat tussen opera en de maatschappij is ogenschijnlijk groot. Wie een kloof wil overbruggen moet grote stappen maken. Dat leek moeilijk maar het maakte dingen juist makkelijk. Het was spannend en ontzettend leuk. Ons reisplan was niet altijd voor iedereen te volgen – onuitstaanbaar soms voor de mensen die met ons op pad waren gegaan – maar wij wisten precies waar we heen wilden.

Nederlanders zeggen ‘dat is Chinees voor mij’ als we bedoelen dat iets onbegrijpelijk is. Chinezen gebruiken hetzelfde teken om weg en om rivier mee aan te duiden. Weg en rivier betekenen ook nog eens reis en leven.

Er is verandering op komst. De wens om te verbinden is al lang geen persoonlijke behoefte meer. Het is een maatschappelijke noodzaak. Als je mooie dingen wilt behouden moet je nieuwe wegen in durven slaan.

Dat geldt ook voor mij. Ik heb nog geen idee waar de reis heengaat. Voorlopig ben ik even zelfstandig ontdekkingsreiziger. Ik weet nog steeds niet of ik er goed aan doe mijn allerbeste compagnon ever achter mij te laten. Een ding weet ik zeker, het water uit de rivier van Yo! Opera stroomt mee.

Festa Maria Immakulata, Bormla

Invited to pay a visit to St James Centre of Creativity (Valetta) I spent a week on Malta last December in the Mediterranean winter sun. A year after I got to know my host Christopher Gatt, director of St James’ who visited Yo! Opera Festival in Utrecht in November 2009. Chris was inspired by the way Yo! Opera (the festival where I was managing director then) is exploring the connection between high art (opera) and communities. He asked: would I come over and comment – with a birds eye view – on opportunities outside in the Maltese communities. The City of Utrecht – investing in cultural exchange with Malta – supported the journey with a research assignment. In my week on Malta St James convincingly showed how they are creatively and seriously searching to extend their scope into a wider, young community of Malta.

For my visit Sarah Spiteri (violinist and senior staff member for education both at St James and at the Malta Philharmonic Orchestra) proved to be an excellent guide. She set up a series of meetings with musicians of all sorts. Starting of with encounters (with lots of cakes and espresso) in the café down the fortress walls of St James Centre of Creativity we soon turned outside. Band Club Houses, School yards, chapels and a rehearsal space in a warehouse, that is where the creative action is. I spent what you could call a 180 degrees treasure hunt in which I learned, amongst others, about the dualism which is embedded in Maltese society. On Malta – so I was told by practically everyone I met – all things come in two. Matters of faith, politics and pleasure are threaded in – both playful and deadly serious – juxtaposing pairs all throughout everyday life.

Pinto Band Club (Quormi), rehearsal

I visited warehouses and chapels, Band Club houses and churches. I was welcomed at the Humanistic Society’s winter reception and had the full Festa experience (including burgers and fries on the pavement) at the Bormla (Cospicua) Festa of Maria Immakultata. The Malta Philharmonic Orchestra and the all male choir of Capella Sanctae Caterina performed with convincing quality, true to their own character and scale.

While at home in the Netherlands the new government is abandoning culture as one of the pillars of civilization in which it is worth to invest, I found Malta has just increased the arts budget with 10% . The budget is still very small compared to home. But a lot of artists I met expressed a sense of momentum. Having become a member of the EU only seven years ago and with the global possibilities of Internet the country literally seems to have opened up.

My impression can be anything but complete. But I was surprised to find myself fascinated and hooked to this place and its people after only one week. And what opportunity we have with 2018 lying ahead of us! I do see some good chances. Reporting back to the City of Utrecht I have recommended a.o. to invest in shared talent building and methodology for creative partnerships. While the Utrecht School of the Arts has a lot on offer for Maltese musicians looking for BA or MA degree, I see opportunities for international traineeships for Utrecht master students at the National Arts Festival and other places. I will be going back soon and advise any artist or cultural entrepreneur with a good plan and genuine interest in exchange to get in touch.

this blog was earlier published at the City of Utrecht blogspot : http://ecoc2018.blogspot.com/

Hebben we termen als politisering, culturalisering of vermaatschappelijking nodig? Welnee. We hebben kunstenaars nodig die als ze ’s avonds uit het hok van hun atelier zijn gekomen ook nog even een column schrijven in de krant. Toneelschrijvers die, zoals Tom Lanoye  in Antwerpen, een intelligent politiek debat aangaan. Ook als het over andere zaken gaat dan hun eigen huisvesting.

Totaal oneens ben ik het met het pleidooi van Els Swaab (RvC) om (de subsidiering van) kunst als een grondrecht in de grondwet op te nemen. Zijn we zover heen dat we een reservaat voor de kunsten moeten scheppen? Autonomie aan de hand van de wetgever? Laten wij ons als kunstinstellingen liever actief opstellen in het maatschappelijke leven. En dat is niet hetzelfde als vermaatschappelijking van de kunst. Iets waar Jaap van Zweden zich gisteren het levend bewijs van toonde.

 Opera = zingen. ‘You want to sing with me?’ Jonas speelt op een Zaihrese banjo. Wij antwoorden regel voor regel. ‘Aihee aihee aiunumumguhee, zaihriaongo, lalalamango (???!!!) … ‘Hóe???!!  Zo???… zo!’ 

Opera = theater, maar dan met zingen, de muziek vertelt het verhaal; alle theatermiddelen worden ingezet, beeld, taal, licht, muziek, beweging en zingen natuurlijk; de opera vertelt grote verhalen, met veel emotie; alles is uitvergroot. Je beleeft het samen, live is het het mooist.

Opera = aandacht. Aandacht voor georganiseerd geluid in de tijd. Stadsgeluiden, vogels, de klok die tikt, de trein die voorbijrijdt, zingen… stopt het bewustzijn van het geluid, dan stopt het luisteren, stopt de muziek (zegt John Cage).

Opera  = een beetje kunstmatig, niet realistisch, abstract. En toch kan het diepe, gemeenschappelijke gevoelens overbrengen. Operazangers gebruiken vooral hun buik en hun borst. Het geluid is gigantisch, heel hoog, heel laag. Als ze willen houden ze het uren vol zonder keelpijn te krijgen. Daarvoor moet je je kaken kunnen ontspannen; net als een baby een hele nacht die uit volle borst kan huilen zonder schor te worden.

Yo! Opera = opera maken vanuit een context, vanuit de wereld waarin kinderen/jongeren nu leven; de stem van kinderen/jongeren een plek geven in de opera; met de stad als  podium. De plek, de omgeving van de jongeren, dicteert de vorm van een project. We gaan een dialoog aan met kinderen/jongeren/leerkrachten/wijkbewoners op basis van  tweerichtingsverkeer. En kleinschaligheid maakt die ontmoeting natuurlijker. De tijdspanne van de ontmoeting volgt de natuurlijke spanningsboog van een gesprek in de deuropening, of een busrit van A naar B. Wat moet er gebeuren als je de intimiteit, authenticiteit van zo’n situatie ook op het podium van de grote zaal wil bereiken? En kan dat wel, vragen we ons af.

Vervolgens kregen we het over de plek van zangers in de jeugdopera; over zangers die zoeken naar een nieuwe verhouding tot traditie, vrij, open en authentiek; en over dat zingen in wezen gewoon ademhalen is; iets wat je doet met je buik, met je emotie, met heel je hebben en houwen….

De vraag ‘wat is opera’  houdt ons bij Yo! Opera nog wel een tijdje bezig… Sterker nog, de jeugdopera bevragen is eigenlijk de reden van ons bestaan . Het is een spannende onderneming. Alle inzichten zijn welkom.

Maar de naam combinatiefunctie doet denken aan een ingewikkelde nieuwe  richtlijn voor stadsinrichting of volksgezondheid. Zou dat de reden zijn dat de basisscholen in Ondiep, waar ik met Yo! Opera werk, de kat uit de boom kijken? Of komt het doordat de leerkrachten en scholen in de vogelaarwijken waar de combinatiefuncties voor bedoeld zijn, er pas als allerlaatste over mogen meepraten?  

Geweldig vond ik het – een jaar geleden - dat het Utrechtse ambtelijk apparaat zo visionair was om kunstinstellingen vanaf het begin mee te laten denken over de invulling van deze nieuwe regeling. Na twee keer brainstormen waren we er klaar voor om van de scholen te horen wat zij zouden willen. Maar nee, hoe oliedom kan je zijn, eerst moest er een jaar lang vergaderd worden met overkoepelende schoolbesturen over richtlijnen en raamovereenkomsten. Met als resultaat dat de collegascholen in Ondiep waarmee onze Rietendakschool in spiksplinternieuw brede schoolverband gaat samenwerken afwachtend zijn. En geef ze eens ongelijk. Wat voor aandachts-, pracht of krachtmirakel is er nu weer verzonnen? Is die combinatiekunstenaar een buitenkans of het zoveelste goedbedoelde paard van Troje?

Voor het Yo! Opera Festival zijn we met jongeren uit Utrecht en uit Berlijn aan het werk met het project Grensgevallen, een operaproject over de Val van de Muur. Ik vroeg me af: was de Val van de Muur in Berlijn zo’n gemeenschappelijk moment? Maar jongeren van nu waren toen nog niet eens geboren, voelen zij dat ook zo? Politieke figuren als Kennedy, Reagan en nu Obama gebruikten Berlijn als podium voor historische speeches. Ik benieuwd of de jongeren in ons project een brug gaan slaan tussen hun persoonlijke engagement en iets van een Europese boodschap. Van 4 t/m 8 november is het Yo! Opera Festival hun podium.