Wat is opera?

Wat is opera ? De schilders die dinsdag uit hun hoogwerker studio Oost van de Berenkuil in kijken, denken van alles maar niet dat de medewerkers, musici en stagiaires van Yo! Opera het diepere wezen van (jeugd)opera  en de daaronderliggende why do we do what we do-vraag aan het onderzoeken zijn. Samen met onze artistiek leider Anthony Heidweiller, musicus Niels Vermeulen en componist/musicus Jonas Bisquert (die de discussie leidt) besteden we een hele ochtend aan de vraag wat opera nou eigenlijk is… volgens Yo! Opera.

 Opera = zingen. ‘You want to sing with me?’ Jonas speelt op een Zaihrese banjo. Wij antwoorden regel voor regel. ‘Aihee aihee aiunumumguhee, zaihriaongo, lalalamango (???!!!) … ‘Hóe???!!  Zo???… zo!’ 

Opera = theater, maar dan met zingen, de muziek vertelt het verhaal; alle theatermiddelen worden ingezet, beeld, taal, licht, muziek, beweging en zingen natuurlijk; de opera vertelt grote verhalen, met veel emotie; alles is uitvergroot. Je beleeft het samen, live is het het mooist.

Opera = aandacht. Aandacht voor georganiseerd geluid in de tijd. Stadsgeluiden, vogels, de klok die tikt, de trein die voorbijrijdt, zingen… stopt het bewustzijn van het geluid, dan stopt het luisteren, stopt de muziek (zegt John Cage).

Opera  = een beetje kunstmatig, niet realistisch, abstract. En toch kan het diepe, gemeenschappelijke gevoelens overbrengen. Operazangers gebruiken vooral hun buik en hun borst. Het geluid is gigantisch, heel hoog, heel laag. Als ze willen houden ze het uren vol zonder keelpijn te krijgen. Daarvoor moet je je kaken kunnen ontspannen; net als een baby een hele nacht die uit volle borst kan huilen zonder schor te worden.

Yo! Opera = opera maken vanuit een context, vanuit de wereld waarin kinderen/jongeren nu leven; de stem van kinderen/jongeren een plek geven in de opera; met de stad als  podium. De plek, de omgeving van de jongeren, dicteert de vorm van een project. We gaan een dialoog aan met kinderen/jongeren/leerkrachten/wijkbewoners op basis van  tweerichtingsverkeer. En kleinschaligheid maakt die ontmoeting natuurlijker. De tijdspanne van de ontmoeting volgt de natuurlijke spanningsboog van een gesprek in de deuropening, of een busrit van A naar B. Wat moet er gebeuren als je de intimiteit, authenticiteit van zo’n situatie ook op het podium van de grote zaal wil bereiken? En kan dat wel, vragen we ons af.

Vervolgens kregen we het over de plek van zangers in de jeugdopera; over zangers die zoeken naar een nieuwe verhouding tot traditie, vrij, open en authentiek; en over dat zingen in wezen gewoon ademhalen is; iets wat je doet met je buik, met je emotie, met heel je hebben en houwen….

De vraag ‘wat is opera’  houdt ons bij Yo! Opera nog wel een tijdje bezig… Sterker nog, de jeugdopera bevragen is eigenlijk de reden van ons bestaan . Het is een spannende onderneming. Alle inzichten zijn welkom.

Combinatiefunctie cultuur een zegen?

Combinatiefunctie cultuur: een baan voor een kunstenaar die met één been in een school en met het andere in een kunstorganisatie staat. Is dit een zegen of een ambtelijk gedrocht? Ik denk  zelf dat het vooral een buitenkans is. Scholen kunnen voor langere tijd een kunstenaar in huis halen, een beeldend kunstenaar of musicus die een hele dag per week zowel binnenschools als buitenschools, samen met leerkrachten of zelfstandig met kinderen aan creatieve projecten werkt. We hebben er met Yo! Opera ontzettend veel zin in om na drie jaar pionieren op projectbasis, binnenkort met een componist in residence elke week een hele dag in de Utrechtse wijk Ondiep te kunnen zijn. Wat voor muziek gaat daaruit komen?

Maar de naam combinatiefunctie doet denken aan een ingewikkelde nieuwe  richtlijn voor stadsinrichting of volksgezondheid. Zou dat de reden zijn dat de basisscholen in Ondiep, waar ik met Yo! Opera werk, de kat uit de boom kijken? Of komt het doordat de leerkrachten en scholen in de vogelaarwijken waar de combinatiefuncties voor bedoeld zijn, er pas als allerlaatste over mogen meepraten?  

Geweldig vond ik het – een jaar geleden - dat het Utrechtse ambtelijk apparaat zo visionair was om kunstinstellingen vanaf het begin mee te laten denken over de invulling van deze nieuwe regeling. Na twee keer brainstormen waren we er klaar voor om van de scholen te horen wat zij zouden willen. Maar nee, hoe oliedom kan je zijn, eerst moest er een jaar lang vergaderd worden met overkoepelende schoolbesturen over richtlijnen en raamovereenkomsten. Met als resultaat dat de collegascholen in Ondiep waarmee onze Rietendakschool in spiksplinternieuw brede schoolverband gaat samenwerken afwachtend zijn. En geef ze eens ongelijk. Wat voor aandachts-, pracht of krachtmirakel is er nu weer verzonnen? Is die combinatiekunstenaar een buitenkans of het zoveelste goedbedoelde paard van Troje?