Onderzoek alle dingen en behoud het goede

Afscheid nemen, stap voor stap. In januari nam ik al met een feestelijke lunch en een grappige quiz afscheid van mijn collega’s van Yo! Opera op kantoor. Afgelopen vrijdag was het officiële afscheid. Welk project er uit te lichten wie te bedanken? Onbegonnen werk. Ik koos ervoor in plaats daarvan een persoonlijk verhaal te vertellen. Het gaat over reizen.

             Ik houd van reizen. Niet zozeer naar verre vakantiebestemmingen. Ik houd van het verleggen van mijn persoonlijke horizon. In den vreemde toets je je identiteit. Wie ben ik? Wat doe ik? Waarom doe ik wat ik doe? Dat ontdekte ik voor het eerst op mijn 18^e in Engeland. Ik was uitgeloot voor Theaterwetenschap. En maakte –intuïtief maar doelbewust – de keus om me te storten in een andere wereld. Het werd die van de diergeneeskunde, de wereld van James Harriot.

Engeland leek dichtbij maar de omgangsvormen waren anders. Een vrouw neemt bijvoorbeeld niet het initiatief om een hand te geven bij het voorstellen. Dat vond ik heel gek! Hartstikke Westers land, we zijn buren!  Ik vond dat ik de keus had. Daar deed ik dus mooi niet aan mee. Andersom vond ik de Engels beleefdheid een verademing. Het ‘excuse me’ als je iemand wilt passeren bijvoorbeeld. Zo simpel, zo voorkomend. Dat vind ik nog steeds. In de drukte op het station of in de tram doe ik wel eens alsof ik Engelse ben.

Na twee jaar Engelse klassenmaatschappij was het avontuur er wel af en de magie uitgewerkt. Ik kwam terug om alsnog, hier in Utrecht, Theaterwetenschap te gaan studeren. Na jaren van honden uitlaten en hokken schrobben was dat een intellectuele verademing.

Naast m’n studie had ik duizend bijbaantjes. Als dierenartsassistente natuurlijk. Maar ik ging ook als secretaresse undercover in de wereld van de medisch specialisten, de rooms katholieke kerk, de bouw en het kunstvakonderwijs. Allemaal wereldjes op zichzelf, met codes en omgangsvormen. Allemaal in zeker zin geïsoleerde koninkrijkjes. Net de kunstwereld.

Het voorrecht dat ik als zakelijk leider heb, is dat ik niet aan een discipline gebonden ben. Ik neem mijn vakmanschap, gezond verstand en analytisch vermogen mee, stel me ten dienste van een maker of gezelschap en krijg er steeds weer een ingang in een andere, rijke wereld voor terug. Een mooie reis.

Anthony Heidweiller en Saskia van de Ree

Bij Yo! Opera veranderde er iets. Voor het eerst had ik een reisgenoot. De zoektocht van Anthony, mijn compagnon bij Yo! Opera ging voor een groot deel over dezelfde vragen die mij bezighielden. Ik wist niets van opera – maar daar ging de hamvraag ook niet over. We deelden een honger naar nieuwe wegen en structuren. Het ging om de persoonlijke zoektocht. Om het gevoel van noodzaak de kunstwereld te verbinden met de maatschappij.

De spagaat tussen opera en de maatschappij is ogenschijnlijk groot. Wie een kloof wil overbruggen moet grote stappen maken. Dat leek moeilijk maar het maakte dingen juist makkelijk. Het was spannend en ontzettend leuk. Ons reisplan was niet altijd voor iedereen te volgen – onuitstaanbaar soms voor de mensen die met ons op pad waren gegaan – maar wij wisten precies waar we heen wilden.

Nederlanders zeggen ‘dat is Chinees voor mij’ als we bedoelen dat iets onbegrijpelijk is. Chinezen gebruiken hetzelfde teken om weg en om rivier mee aan te duiden. Weg en rivier betekenen ook nog eens reis en leven.

Marco Polo in Amsterdam, De Zeedijk (2008)

Het project Marco Polo in Amsterdam dat Anthony en ik in 2008 bij De Nederlandse Opera deden, belichaamde voor mij precies waar onze reis, onze zoektocht over ging. We hebben laten zien dat het kan. Dat je verschillende werelden met elkaar kan verbinden. Dat een groot operahuis naar een splintergroepje luistert. Andersom leverde de samenwerking met DNO erkenning en zichtbaarheid op.

Er is verandering op komst. De wens om te verbinden is al lang geen persoonlijke behoefte meer. Het is een maatschappelijke noodzaak. Als je mooie dingen wilt behouden moet je nieuwe wegen in durven slaan.

Dat geldt ook voor mij. Ik heb nog geen idee waar de reis heengaat. Voorlopig ben ik even zelfstandig ontdekkingsreiziger. Ik weet nog steeds niet of ik er goed aan doe mijn allerbeste compagnon ever achter mij te laten. Een ding weet ik zeker, het water uit de rivier van Yo! Opera stroomt mee.

 

Wat is opera?

Wat is opera ? De schilders die dinsdag uit hun hoogwerker studio Oost van de Berenkuil in kijken, denken van alles maar niet dat de medewerkers, musici en stagiaires van Yo! Opera het diepere wezen van (jeugd)opera  en de daaronderliggende why do we do what we do-vraag aan het onderzoeken zijn. Samen met onze artistiek leider Anthony Heidweiller, musicus Niels Vermeulen en componist/musicus Jonas Bisquert (die de discussie leidt) besteden we een hele ochtend aan de vraag wat opera nou eigenlijk is… volgens Yo! Opera.

 Opera = zingen. ‘You want to sing with me?’ Jonas speelt op een Zaihrese banjo. Wij antwoorden regel voor regel. ‘Aihee aihee aiunumumguhee, zaihriaongo, lalalamango (???!!!) … ‘Hóe???!!  Zo???… zo!’ 

Opera = theater, maar dan met zingen, de muziek vertelt het verhaal; alle theatermiddelen worden ingezet, beeld, taal, licht, muziek, beweging en zingen natuurlijk; de opera vertelt grote verhalen, met veel emotie; alles is uitvergroot. Je beleeft het samen, live is het het mooist.

Opera = aandacht. Aandacht voor georganiseerd geluid in de tijd. Stadsgeluiden, vogels, de klok die tikt, de trein die voorbijrijdt, zingen… stopt het bewustzijn van het geluid, dan stopt het luisteren, stopt de muziek (zegt John Cage).

Opera  = een beetje kunstmatig, niet realistisch, abstract. En toch kan het diepe, gemeenschappelijke gevoelens overbrengen. Operazangers gebruiken vooral hun buik en hun borst. Het geluid is gigantisch, heel hoog, heel laag. Als ze willen houden ze het uren vol zonder keelpijn te krijgen. Daarvoor moet je je kaken kunnen ontspannen; net als een baby een hele nacht die uit volle borst kan huilen zonder schor te worden.

Yo! Opera = opera maken vanuit een context, vanuit de wereld waarin kinderen/jongeren nu leven; de stem van kinderen/jongeren een plek geven in de opera; met de stad als  podium. De plek, de omgeving van de jongeren, dicteert de vorm van een project. We gaan een dialoog aan met kinderen/jongeren/leerkrachten/wijkbewoners op basis van  tweerichtingsverkeer. En kleinschaligheid maakt die ontmoeting natuurlijker. De tijdspanne van de ontmoeting volgt de natuurlijke spanningsboog van een gesprek in de deuropening, of een busrit van A naar B. Wat moet er gebeuren als je de intimiteit, authenticiteit van zo’n situatie ook op het podium van de grote zaal wil bereiken? En kan dat wel, vragen we ons af.

Vervolgens kregen we het over de plek van zangers in de jeugdopera; over zangers die zoeken naar een nieuwe verhouding tot traditie, vrij, open en authentiek; en over dat zingen in wezen gewoon ademhalen is; iets wat je doet met je buik, met je emotie, met heel je hebben en houwen….

De vraag ‘wat is opera’  houdt ons bij Yo! Opera nog wel een tijdje bezig… Sterker nog, de jeugdopera bevragen is eigenlijk de reden van ons bestaan . Het is een spannende onderneming. Alle inzichten zijn welkom.